स्त्री स्वातंत्र्यातून स्त्रस्त्रयांच्या व्यस्त्रिमत्त्वाचा स्त्रवकास
women freedom personality development अचायय रजनीश , पुणे osho, aacharya rajanish, pune
स्त्रस्त्रया या प्रथमतः स्त्रस्त्रयाच ऄसून, त्या ज्याक्षणी स्वतंत्र व्यस्त्रिमत्त्व धारण करतील, त्याक्षणी हे जग सवायथायनं वेगळं ऄस्त्रधक सुंदर, ऄस्त्रधक अनंदमय होइल.
पुरुषांनी स्त्रस्त्रयांचं मानसशास्त्र पूणयतः दडपून टाकल अहे. अपल्याला जे ददसून येतं ते काही स्त्रस्त्रयाचं खरंखूरं मानसशास्त्र नसून, ‘ पुरुषांनी तयार केलेलं ’, ' पुरुषांनीच स्त्रस्त्रयांमध्ये स्त्रनमायण केलेले ’ ऄसं मानसशास्त्र अहे. खरे पाहू जाता जेवढे समजले जातात स्त्रततके काही स्त्री अस्त्रण पुरुष स्त्रवस्त्रभन्न नाहीत. त्यांचे शरीरशास्त्र वेगळे अहे अस्त्रण त्यांचे मानसशास्त्रही स्त्रनस्त्रितपणे वेगळे अहे. परंतु ते दोघेही दजायने बरोबरीचेच अहेत. पुरुष अस्त्रण स्त्रस्त्रया यांच्यामध्ये गुणात्मकतेचा काही फरक नसून ऄसलाच तर तो एखाद्या स्त्रवस्त्रशष्ट पैलूवर भर देण्यापुरताच मयायददत अहे. जास्त्रणवेच्या पातळीवर स्त्रस्त्रयांमध्ये स्त्रीत्वाचे, तर गुप्तपणे पुरुषांचे गुण ऄसतात. ऄशाच प्रकारे पुरुषांमध्येही गुप्तपणे स्त्रस्त्रयांच्या गुणांचा वास ऄसतो. अपण संपूणयपणे पुरुष ऄथवा स्त्री काहीतरी एकच बनावे यासाठीच अपली मने समाजाकडून घडस्त्रवली जातात. ककबहुना या एकांगी भूस्त्रमकेवरच समाजाकडून ऄस्त्रधक भर ददला जातो. समाज अपल्याला पररवतयनशील होउ न देता ठोकळेबाज, साचेबंद, घडीव बनस्त्रवतो अस्त्रण याचमुळे मानवतेला ईतरती कळा लागते; स्त्री अस्त्रण पुरुष यांचे पूणयत्वच पूणयपणे हरवून जाते !
स्त्रीत्व-मूलभूत व्यस्त्रिमत्त्व
स्त्रस्त्रयांमध्ये काही प्रसंगी स्त्रीत्वापेक्षा पुरुषत्वाचेच गुण प्रकषायने ददसून येतात, तर पुरुषही दकत्येकदा फारच ‘बायकी’ वाटतात. अयुष्यात कोमल क्षणांबरोबरच कठोर क्षणही ऄसू शकतात, चढाइखोरपणाबरोबरच सहनशीलताही येउ शकते... परंतु अजपावेतो ‘पुरुष हा सदैव पुरुषच’ तर
‘स्त्री ही सतत स्त्रीच’ ऄशीच समाजाची धारणा करून देण्यात अली अहे. ही ऄस्त्रतशय ऄनैसर्गगक अस्त्रण चुकीची योजना अहे.
कदास्त्रचत एकादी मुलगी - स्त्री पुरुषाप्रमाणे वागू लागली अस्त्रण ती महत्त्वाकांक्षी, अक्रमणशील ऄसेल तर स्त्रतच्या शरीरांतगयत स्त्रावग्रंथीचाच तो दोष ऄसल्याचं मानलं जातं. ऄशा मुलीला ‘पुरुषी’ मानणं केवळ मूखयपणाचंच अहे. स्वभावाची पुरुषी ककवा बायकी ऄशी स्त्रवभागणी नैसर्गगकरीत्या झालेली नसून राजकीय, सामास्त्रजक कारणासाठीच करण्यत येणारी अहे. सतत ददवसाचे चोवीस तास स्त्रस्त्रयांनी स्त्रस्त्रयांचीच, तर पुरुषांनी पुरुषांची भूस्त्रमका बजावण्याची त्यांच्यावर झालेली सिी ही ऄस्त्रतशय ऄनैसर्गगक ऄसून जगातील बहुतेक दुःखाचा ईगम यातूनच फार मोठ्या प्रमाणावर होतो.
पुरुषांवर ज्यावेळी कोमल, हळूवारपणानं वागण्याचे प्रसंग येतात तेव्हा त्यांच्यामध्ये स्त्रस्त्रयांचे गुण ददसणं, ते जागृत होणं ऄगदी स्वाभास्त्रवक अहे. तर दकत्येकदा रागाच्या भरात स्त्रस्त्रयाही पुरुषांपेक्षा घातकी, कठोर बनतात. ऄसे प्रसंग, भूस्त्रमका सतत बदलत राहणं हेच नैसर्गगक ऄसून सुसंवाद, लय त्यामुळंच स्त्रनमायण होते.
स्त्रस्त्रयांच्या खऱ्या, शाश्वत मानसशास्त्राचं अकलन होण्यासाठी त्यांना संपूणय स्वातंत्र्य देउन पास्त्रहले पास्त्रहजे अस्त्रण अपल्याला अियय वाटेल, ऄसं घडलं तर त्या पुरुषांच्या दकतीतरी पुढं स्त्रनघउन जातील. स्त्रस्त्रयांवरील ऄगस्त्रणत बंधनांबरोबरच त्याच्यावर आतके चुकीचे संस्कार करण्यात अले अहेत, की त्यांच खरं मूळ स्वरूपात मानसशास्त्र ठरस्त्रवणं ऄवघड होउन बसलं अहे. स्वतंत्र व्यस्त्रिमत्त्व ऄसण्याची अवश्यकता मूलभूत अहे. स्त्रस्त्रया या प्रथमतः स्त्रस्त्रयाच ऄसून त्यांचं स्त्रीत्व हेच मूलभूत अहे. त्यामूळंच स्त्रस्त्रया ज्याक्षणी स्वतंत्र व्यस्त्रिमत्त्व धारण करतील त्याक्षणी हे जग सवायथायनं वेगळं, ऄस्त्रधक सुंदर, ऄस्त्रधक अनंदमय बनेल.
ऐस्त्रतहास्त्रसक काळापासूनच स्त्रस्त्रयांचे व्यस्त्रिमत्त्व पुरुषाभोवती केंदित करण्यात अले अहे. ऄसुरस्त्रक्षता, दाररद्र्य यांची भीती सतत ऄसल्यानंच त्या पुरुषांना धरून ऄसतात. त्यांना भयंकर स्त्रभती वाटते; ककबहुना दाखस्त्रवली जाते. पुरुषांचीच ही युिी अहे. भीतीग्रस्त झाल्यावरच स्त्रस्त्रयांवर अस्त्रधपत्य गाजस्त्रवता येतं. स्त्रनभयय माणसावर कोणी हुकूमत दाखवू शकत नसतो.
स्त्री ही ईपभोग्य वस्तू नव्हे
स्त्रस्त्रयांना पूणय स्वातंत्र्य हे स्त्रमळालंच पास्त्रहजे, त्यांच्या स्वातंत्र्याबरोबरच पुरुष सुद्धा स्वतंत्र होतील. आतरांना दास्यामध्ये ठेवून कोणीही खऱ्या ऄथायनं स्वतंत्र होउ शकत नाही. मालक हा नोकराचाच गुलाम ऄसतो. पुरुष हा स्वतंत्र नसतो; कारण तो खऱ्या ऄथायनं तसा स्वतंत्र होउ शकत नाही. जेव्हा स्त्रस्त्रया म्हणजे स्त्रनम्मी मानवजातच पारतंत्र्यात ऄसते, तेव्हा तो कसा स्वतंत्र राहू शकेल ? पुरुषांचं स्वातंत्र्य वरवरचं, केवळ तोंड्देखले ऄसतं स्त्रस्त्रयाच्याच मुिीबरोबर पुरुषही स्त्रवमुि होतील.
खाजगी मालमत्तेचा एक भाग म्हणूनच ( सध्या ऄस्त्रस्तत्वात ऄसलेले ) पती-पत्नी संबंध स्त्रनमायण झाले ( अहेत ). स्त्री ही जर संपूणय अयुष्यभर एकाच पुरुषाच्या मालकीची झाली, रास्त्रहली तर ती त्याची पत्नी होते अस्त्रण फि एका रात्रीपुरतीच कोणा तरी पुरुषाची मालकी स्त्रतनं पत्करली, तर मात्र पत्नी नाही. ‘ स्त्री हीसुद्धा मालमत्ताच अहे,’ हे एकच मूलतत्त्व या सवाांमागे अहे. ककबहुना याचमुळे लग्नसंस्था अस्त्रण वेश्याव्यवसाय हे समाजामध्ये बरोबरीनंच चालत अले अहेत.
माझा ऄसा दृष्टीकोण अहे की, स्त्री एक स्त्रनजीव वा ईपभोग्य नसून एक वेगळी व्यिी अहे. पतीची पत्नीवर ककवा पत्नीची पतीवर कोणाचीही कोणावर मालकी ऄसण्याचं कारण ऄवनतीची अहे.
स्वातंत्र्याची थोडीफार कल्पना अपल्याला स्वतंत्र व्यस्त्रिमत्त्व जोपासण्याची पात्रता अल्यावरच येउ शकेल. समाजामध्ये स्त्रीचा एक वेगळे व्यस्त्रिमत्त्व म्हणून कधीच स्त्रवचार केला जात नाही. ती पत्नी, नंतर अइ व शेवटी अजी होते.... परंतु कधीही एक स्त्री म्हणून ती संबोस्त्रधली जात नाही. स्त्रतला सदैव कोणा दुसऱ्याबरोबरच कोणत्या तरी संदभायत अस्त्रण कोणाशी तरी ऄसणाऱ्या नात्यानंच ओळखलं जातं.
स्त्रीत्वः मानवजातीचा अशादकरण
स्त्रीने स्वतः तर स्त्रीच रास्त्रहले पास्त्रहजे एवढेच नव्हे तर पुरुषांमध्येही थोडे स्त्रस्त्रयांचे गुण अणण्यामध्ये स्त्रतनं त्यांना मदत केली पास्त्रहजे. स्त्रीलाच केवळ पुरुषांबरोबर नव्हे, तर पुरुषांनाही स्त्रस्त्रयांपासून स्वातंत्र्य स्त्रमळणं अवश्यक अहे.
मानवजातीचा एकमेव अशेचा दकरण ‘स्त्रीत्वाचे’ गुण ऄसणं, जोपासणं हाच अहे. स्त्रस्त्रया अस्त्रण पुरुष दोघांनाही स्त्रीगुण ऄसणाऱ्या एका ऄतीव प्रेमाच्या अनंदाच्या ऄवस्थेमध्ये रुपांतररत करणं अवश्यक अहे.
महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे पुरुषांपेक्षा स्त्री ही वेगली ऄसली तरी त्याच्या बरोबरोचीच अहे. स्त्रतलाही तेवढेच हक्क अहेत. दोघांमध्ये काही फरक जरून अहे, परंतु हा भेद सुंदर ऄसून तो तसा राहणंच अवश्यक अहे.
स्त्री अस्त्रण पुरुषामधील भेद नष्ट करण्याची प्रवृत्ती सध्या पास्त्रिमात्य राष्ट्ांमध्ये वाढीस लागली अहे. पस्त्रिमेतील स्त्रस्त्रया अपल्या स्त्रीत्वाला मुकू लागल्या अहेत. स्त्री अस्त्रण प्रुष यांमधील फरक दूर झाला तरच अपण (स्त्री अस्त्रण पुरुष ) समान दजाांचे मानले जाउ, ऄशीच तेथील-ख्यत्वे स्त्री-मुिीची चळवळ करणाऱ्यांची धारणा अहे. यामागे ‘स्त्री ही पूणयपणे पुरुषाप्रमाणे झाली तरच त्याची बरोबरी करू शकेल,’ ऄशी भावना अहे..... परंतु ऄसा दृष्य सारखेपणा म्हणजे समानता नव्हे, अस्त्रण जर स्त्री ही सवयच बाबतींत पुरुषाच्याचसारखी बनेल तर अपलं सवय अकषयण, सौंदयय, तसंच ऐटही ती गमावून बसेल..... !
[अचायय रजनीश यांनी पुण्याच्या रजनीशा अश्रमामध्ये केलेल्या प्रवचनांपैकी काहींचा समावेश ]